Monika Dreger
- Psycholog Warszawskiej Grupy Psychologicznej
artykuł pochodzi z portali żródłowych: www.plywacy.com , www.wgp.org.pl
Dzieci mają zdolność szybkiego uczenia się, jeśli tylko mają ku temu
sposobność. Dotyczy to także nauki radzenia sobie ze stresem. Tę naukę
dziecko pobiera od osób ważnych dla niego ? przede wszystkim rodziców,
ale także, gdy trenuje ? od trenera. Niezmiernie istotna jest zatem
współpraca między rodzicami i trenerem. Jeśli jedna strona będzie
postępować rozważnie, a druga destrukcyjnie, to marne szanse na
powodzenie. Najgorszą opcją jest, gdy destrukcyjnie działa rodzic.
Dziecko bardzo cierpi, gdy rodzic go nie wspiera, bo w hierarchii
ważności dziecka, rodzic stoi najwyżej, jest autorytetem i wzorem do
naśladowania. Jeśli destrukcyjnie działa trener, to zawsze pozostaje
możliwość zmiany trenera... Zapraszamy dalej...
Dorośli powinni, przede wszystkim, zadbać, aby dziecko, podczas
treningów i w czasie startów, czuło się dobrze w grupie rówieśników.
Zawodnik powinien mieć świadomość, że jest w stanie poradzić sobie z
wyznaczonymi zadaniami. A gdy zadania stają się zbyt trudne, powinien
mieć poczucie bezpieczeństwa i wiedzieć, że może liczyć na pomoc
dorosłego i jego wsparcie. Wtedy dzieci stają się bardziej aktywne,
chętniej podejmują wyzwania
Dorośli powinni wsłuchiwać się w
to, co mówi do nich dziecko. Gdy zgłasza jakiś problem, czy to w domu,
czy podczas treningu, nie można go bagatelizować. Po wysłuchaniu,
trzeba dodać mu otuchy, wesprzeć w podejmowanych działaniach, ale
powinno samo próbować radzić sobie z problemami. Wtedy będzie nabierać
wiary we własne możliwości, nabierze też poczucia sprawstwa. Dorośli
powinni chwalić dziecko nie tylko za sukcesy, ale także za podjęte
działania i wytrwałość w dojściu do celu, nawet jeśli cel nie zostanie
osiągnięty. W taki sposób wzmacnia się odporność dziecka. Uczy się ono
także właściwie oceniać swoje zachowanie i podjęte działania, oraz
ponosić ich konsekwencje.
Jak budować odporność na stres startowy?
Nie
da się uchronić zawodnika przed czynnikami wywołującymi stres. Można go
jedynie nauczyć, jak radzić sobie w takich sytuacjach. Jak zapanować
nad stresem, aby nie przekroczył punktu krytycznego ? czyli jak go
regulować. Dziecko powinno stopniowo zwiększać swoja odporność.
1. Sen
W
funkcjonowaniu dziecka, nie tylko zawodnika, bardzo ważna jest
regulacja snu. Na poziomie fizycznym sen pozwala na odpoczynek i
odzyskanie energii. Na poziomie psychicznym, w systemie pamięciowym,
stwarza możliwość lepszego kodowania w pamięci długotrwałej, czyli
zapamiętywania. Przywraca także równowagę umysłową i czujność. Oba
czynniki odgrywają ważna rolę w radzeniu sobie ze stresem.
Brak odpoczynku w postaci snu prowadzić może do:
- apatii
- problemów z koncentracją uwagi
- problemów z pamięcią
- problemów z podejmowaniem decyzji
- rozdrażnienia
- zachowań agresywnych
- skłonności do depresji i stanów lękowych
Gdy
organizm jest zmęczony, jego odporność na stres jest znacznie obniżona.
W stresie, gdy poziom adrenaliny jest podwyższony, zmniejsza się
zapotrzebowanie na sen, jednak, gdy adrenalina opadnie, organizm jest
wyczerpany. Z obu tych powodów ważne jest, aby dorośli zadbali o
odpowiednia dawkę snu młodego zawodnika.
2. Relaksacja
Treningi
relaksacyjne są metodą radzenia sobie z pobudzeniem fizjologicznym. Już
u 8-10 latków można wprowadzić proste ćwiczenia relaksacyjne.
Są trzy podstawowe rodzaje treningów relaksacyjnych:
- oddechowe
- autogeniczne (naprzemienne rozluźnianie i napinanie poszczególnych partii mięśniowych)
- wyobrażeniowe
Treningi
relaksacyjne mogą być końcowym elementem każdego treningu, jako
wyciszenie organizmu po wysiłku. Można je stosować także w innych,
stresujących sytuacjach.
3. Pewność siebie i poczucie bezpieczeństwa
Pewność
siebie i wiara we własne umiejętności, oraz poczucie wsparcia ze strony
dorosłych obniżają stres. Jeśli dziecko wie, że powinno (a nie, że
musi) zrobić wszystko, żeby osiągnąć założone cele, czuje się
bezpieczne. Jeśli wie, że nie zostanie poddane miażdżącej krytyce, gdy
coś mu się nie uda, stres będzie mniejszy.
4. Racjonalny trening sportowy
Dziecko
powinno mieć postawione zadania adekwatne do swoich możliwości. Zadania
adekwatne, to znaczy nie zbyt łatwe i nie na tyle trudne, aby nie móc
im sprostać. Wtedy nabiera przekonania, że wkładając wysiłek w trening
może osiągnąć założony cel.
Ważne jest też kształtowanie
odpowiedniego podejścia do sukcesu i porażki. Trzeba wzmacniać radość z
osiąganych sukcesów, co wydaje się stosunkowo łatwe. Trzeba redukować
negatywne emocje związane z poniesioną porażką, co jest o wiele
trudniejsze. W obliczu porażki dziecko powinno czuć wsparcie i
akceptację zarówno trenera jak i rodziców. Zbyt często dorośli
rozładowując własny stres, reagują na porażki młodych zawodników
gniewem, a czasami także agresją, co utrwala u dzieci strach
przedstartowy i lęk przed porażką.
5. Przyzwyczajenie do sytuacji stresowych
Każda
nowa sytuacja jest potencjalnie stresogenna. Dlatego też ważne jest,
aby młody zawodnik przyzwyczajał się do sytuacji startowej i stresu
związanego z zawodami. Stopniowo trzeba wystawiać dziecko na
oddziaływanie sytuacji stresogennej, przy jednoczesnym pokazaniu jak
radzić sobie z tą sytuacją. Dzięki temu zawodnik stopniowo nauczy się,
jak radzić sobie ze stresem. Każda sytuacja, w której dziecko poradzi
sobie jest sukcesem, który buduje poczucie pewności siebie i wpływu na
wykonywane zadania. Najlepiej podczas niektórych treningów wprowadzać
symulację sytuacji startowych. Im więcej takich sytuacji dziecko ma za
sobą, tym łatwiej radzić sobie będzie podczas startów.
Bardzo
ważne jest, aby pamiętać, że na zdolność radzenia sobie ze stresem
startowym silnie wpływa wszystko, co dzieje się w życiu dziecka. Jeśli
w szkole lub w domu dziecko ma problemy, to przełożą się one na jego
kondycję psychiczną. Dlatego trzeba obserwować dziecko, być do
dyspozycji, gdy chce porozmawiać czy opowiedzieć o swoich problemach.
Już samo ?wygadanie się? i wylanie tego, co może sprawiać trudność,
pomaga. Dzieci mogą wybrać na powiernika trenera, gdy mu ufają, bo jest
to osoba ważna w ich życiu.